Wat is NEN 3140 en wie is verantwoordelijk voor de uitvoering?

NEN 3140 is de Nederlandse norm die bepaalt hoe elektrische installaties en arbeidsmiddelen in bedrijven veilig worden beheerd en gekeurd. De werkgever is wettelijk verantwoordelijk voor de naleving en wordt bij incidenten als eerste aangesproken.

Vraag vrijblijvend advies

Veel werkgevers horen de term NEN 3140 voor het eerst tijdens een verzekeringsinspectie of na een incident. Toch legt de Arbowet de verantwoordelijkheid voor elektrische veiligheid al veel eerder bij de werkgever neer. Weten wat de norm inhoudt en wie wat moet doen, voorkomt een hoop problemen achteraf.

Norm: NEN 3140
Toepassingsgebied: Laagspanningsinstallaties tot 1.000 V wisselspanning in bedrijfsmatige omgevingen
Wettelijke basis: Arbowet (zorgplicht werkgever)
Typische keuringstermijn: 4 jaar (kantoor), korter bij hogere risico-omgevingen
Eindverantwoordelijke: De werkgever

Wat is NEN 3140 precies?

NEN 3140 is de Nederlandse norm voor de veilige bedrijfsvoering van elektrische installaties. De norm beschrijft wie welke taken mag uitvoeren, hoe inspecties moeten worden uitgevoerd en hoe risico’s beheersbaar blijven.

De norm richt zich op laagspanningsinstallaties tot 1.000 volt wisselspanning, maar raakt daarmee vrijwel elke werkplek in Nederland. Denk aan verdeelkasten, elektrische apparaten, machines, verlichtingssystemen en stopcontacten. NEN 3140 schrijft niet alleen voor dat een installatie veilig is bij aanleg, maar ook dat die veiligheid gedurende de gebruiksperiode geborgd blijft. Dat vereist periodieke keuringen en een duidelijk beheerssysteem binnen de organisatie.

Wie is verantwoordelijk voor de naleving van NEN 3140?

De werkgever is verantwoordelijk voor de naleving van NEN 3140 en wordt bij een incident of controle als eerste aangesproken. Dit is geregeld via de Arbowet, die de werkgever verplicht een veilige werkomgeving te bieden, inclusief veilige elektrische installaties.

Veel werkgevers weten dit niet. Zij gaan ervan uit dat de installateur of de verhuurder van het pand verantwoordelijkheid draagt. Dat klopt niet. Zodra personeel in een ruimte werkt, rust de zorgplicht op de werkgever. Delegeren aan een externe partij verlegt de aansprakelijkheid niet volledig; de werkgever blijft eindverantwoordelijk voor de aansturing en het bewijs van correcte uitvoering.

Binnen de norm zijn drie rollen gedefinieerd die samen het beheerssysteem vormen:

Rol	Omschrijving
Installatieverantwoordelijke (IV)	Beheert de elektrische installatie en zorgt dat keuringen plaatsvinden.
Werkverantwoordelijke (WV)	Geeft toestemming voor werkzaamheden aan of nabij elektrische installaties.
Bedrijfsverantwoordelijke (BV)	Eindverantwoordelijke namens de organisatie; vaak de werkgever zelf of een aangewezen manager.

In kleine organisaties kunnen meerdere rollen bij één persoon liggen, mits die persoon aantoonbaar bekwaam is.

Wat wordt er tijdens een NEN 3140-keuring gecontroleerd?

Bij een NEN 3140-keuring beoordeelt een bevoegd persoon de staat en het beheer van de elektrische installatie op de werkvloer. Het gaat niet alleen om het meten van technische parameters, maar ook om de aanwezigheid van documentatie, werkinstructies en noodprocedures.

Concreet omvat een keuring doorgaans:

Visuele inspectie van installaties, verdeelkasten en bekabeling
Meting van isolatieweerstand, aardlekstromen en aardingsverbindingen
Beoordeling van het beheerssysteem: zijn de rollen belegd, is er een logboek?
Controle van de documentatie bij de installatie
Vaststelling van de volgende keuringstermijn op basis van risicoclassificatie

Na de keuring ontvangt u een schriftelijk rapport met bevindingen en, indien van toepassing, aanbevelingen voor herstel. Dat rapport is ook uw bewijs richting verzekeraar en toezichthouder.

Hoe vaak moet een NEN 3140-keuring plaatsvinden?

De keuringsfrequentie is niet voor alle situaties gelijk; de norm schrijft een risicobeoordeling voor waaruit de termijn volgt. In de meeste kantooromgevingen geldt een termijn van vier jaar, maar in omgevingen met hogere risico’s, zoals bouw, industrie of vochtige ruimten, kan dat jaarlijks of zelfs vaker zijn.

Factoren die de frequentie beïnvloeden:

Ouderdom van de installatie
Aard van de activiteiten en de omgeving (stof, vocht, trillingen)
Resultaten van de vorige keuring
Eisen van de verzekeraar of brancherichtlijnen

Het is verstandig om de keuringstermijn niet zelf te bepalen, maar dit aan de keurende partij over te laten op basis van de situatie ter plaatse.

Wanneer is NEN 3140 niet de juiste norm?

NEN 3140 geldt voor de gebruiksfase van elektrische installaties. Voor de aanleg en oplevering van nieuwe installaties geldt NEN 1010; dat is een andere norm met andere eisen en andere keuringsprocedures. Worden er losse elektrische arbeidsmiddelen, zoals verlengkabels, handgereedschap of meetapparatuur, gekeurd? Dan valt dat vaak onder Scope 10 of NEN 3140 in combinatie met specifieke arbeidsmiddelenkeuringen.

Het onderscheid is relevant omdat een NEN 1010-rapport u niet vrijwaart van de NEN 3140-verplichting na ingebruikname. Beide normen vullen elkaar aan. Bij Brandpreventie Techniek B.V. worden elektrotechnische keuringen uitgevoerd volgens meerdere scopes, waaronder NEN 1010, NEN 3140 en Scope 8, 10 en 12, zodat u met één partij alle elektrotechnische verplichtingen kunt afdekken.

Wat zijn de gevolgen van het niet naleven van NEN 3140?

Bij een brand of bedrijfsongeval door een elektrisch defect onderzoekt de verzekeraar of de Arbeidsinspectie of de installatie aantoonbaar goed beheerd was. Ontbreekt een geldig keuringsrapport of is het beheerssysteem niet op orde, dan kan de verzekeraar de schade afwijzen en kan de werkgever persoonlijk aansprakelijk worden gesteld.

Dat is het punt waarop werkgevers merken dat zij als verantwoordelijke partij worden aangesproken, ook als zij nooit van NEN 3140 hadden gehoord. Onbekendheid met de norm is geen strafverminderende omstandigheid; de zorgplicht bestond al op het moment dat de eerste medewerker in het pand aan het werk ging.

Wilt u weten welke elektrotechnische keuringen voor uw situatie van toepassing zijn? Op de pagina over brandveiligheid voor bedrijven en gebouwen: keuring en onderhoud van blusmiddelen, elektrotechnische keuringen, brandmeldinstallaties en bouwkundige brandveiligheid vindt u een overzicht van alle diensten en kunt u direct een offerte aanvragen. U kunt ook bellen met Brandpreventie Techniek B.V. via +31 55 203 2293.

Veelgestelde vragen

Mag een interne medewerker de NEN 3140-keuring uitvoeren?

Dat mag, mits de medewerker aantoonbaar voldoet aan de bekwaamheidseisen die de norm stelt aan een bevoegd persoon (BP). In de praktijk kiezen de meeste organisaties voor een externe keurende partij, omdat die de onafhankelijke rapportage levert die verzekeraars en toezichthouders verwachten.

Geldt NEN 3140 ook voor een VvE of verhuurder van bedrijfsruimte?

De norm geldt voor de partij die verantwoordelijk is voor de werkplek. Bij verhuur is dat in de eerste plaats de huurder als werkgever, maar afspraken over gemeenschappelijke ruimten en installaties horen contractueel vastgelegd te zijn. VvE's zijn verantwoordelijk voor de installaties in gemeenschappelijke delen.

Wat is het verschil tussen NEN 3140 en een arbeidsmiddelenkeuring?

NEN 3140 richt zich op de vaste elektrische installatie en het bijbehorende beheerssysteem. Een arbeidsmiddelenkeuring beoordeelt losse elektrische apparaten en gereedschappen. Beide zijn verplicht vanuit de Arbowet, maar vragen om een andere aanpak en soms om een andere keurende partij.

Hoe lang is een NEN 3140-keuringsrapport geldig?

Een rapport heeft geen vaste vervaldatum in de zin van een document, maar de keuringstermijn die erin staat bepaalt wanneer de volgende keuring uiterlijk moet plaatsvinden. Voert u voor die datum geen herkeuring uit, dan is het beheer feitelijk niet meer aantoonbaar op orde.